Η πρόταση αφορά τη συμμετοχή στον ανοιχτό σύνθετο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προσχεδίων «Υποδομές Πρόνοιας και Πάρκο Γειτονιάς στο Δήμο Χανίων», όπου ως ζητούμενο τέθηκε ο σχεδιασμός ενός βρεφονηπιακού σταθμού, ενός κέντρου ημερήσιας φροντίδας ηλικιωμένων και ενός πάρκου γειτονιάς.

Η κεντρική ιδέα της πρότασης αντλεί έμπνευση από τον τρόπο με τον οποίον τα παιδιά ενστικτωδώς χρησιμοποιούν το χώρο, και πιο συγκεκριμένα τη σχολική αυλή, ως ένα δυναμικό πεδίο δημιουργίας, επικοινωνίας και ανάπτυξης. Η αυλή μεταφράζεται ως ένας πυρήνας γέννησης βιωμάτων στο χώρο, διαμορφώνοντας τη δημόσια εικόνα του, μέσα από ατομικές και συλλογικές πρακτικές. Η πρόταση προσεγγίζεται ανθρωποκεντρικά με τη δημιουργία ενός πυρήνα, ο οποίος ενεργοποιεί κι ενοποιεί τον κοινωνικό χαρακτήρα των δομών με τη γειτονιά, διαμορφώνοντας μια σκηνή, όπου ο καθένας μπορεί να εκτελέσει και να παράγει μια μοναδική ατμόσφαιρα σε αυτόν δημιουργώντας μια γέφυρα επικοινωνίας κι αλληλεπίδρασης.

Το κτιριακό σύνολο προσεγγίζεται ως όρια τα οποία επιτρέπουν την εισροή κίνησης εσωτερικά του οικοπέδου, διακόπτουν την επαφή όπου λαμβάνει χώρα σαφής εσωστρεφής λειτουργία και δημιουργούν ενδιάμεσα κατώφλια συνύπαρξης οργανωμένα γύρω από ένα σημείο αναφοράς. Με αυτόν τον τρόπο, η ιδιωτικότητα κλιμακώνεται χωρίς να χάνεται η αίσθηση του συνόλου, τόσο σε εννοιολογικό όσο και σε σχεδιαστικό επίπεδο. Με βάση τα παραπάνω οργανώνεται μια κεντροβαρική δομή αρθρώνοντας μία αλληλουχία “αυλών”: το πάρκο, η αυλή του βρεφονηπιακου και η πλατεία εισόδων, πάνω στην οποία κλιμακώνεται η αίσθηση του ιδιωτικού και του δημόσιου σε κάθε κλίμακα.

Σε σχέση με το κτιριακό σύνολο, προτείνονται δυο κτίρια λόγω του ότι οι λειτουργίες των δομών πρόνοιας, αφορούν σε δυο διαφορετικές ηλικίες οι οποίες παρουσιάζουν στοιχειώδεις διαφορές ως προς τις δραστηριότητες και ανάγκες εκτόνωσης τους. Η δραστηριότητα των νηπίων προτείνεται να είναι προστατευμένη και να λειτουργεί εσωτερικά ως προς τις υπόλοιπες λειτουργίες του βρεφονηπιακού, χωρίς όμως να αποκόπτεται από το σύνολο. Από την άλλη, η δραστηριότητα των ηλικιωμένων στηρίζεται στην εξωστρέφεια, την κοινωνικοποίηση και την ηρεμία. Οι είσοδοι των δυο κτιρίων βρίσκονται σε μια κοινή πλατεία διαφορετικών επίπεδων. Σε αυτήν, αστικές εγκαταστάσεις, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους χρήστες των δομών και των κατοίκων, ενισχύοντας την μεταξύ τους αλληλεπίδραση κι επικοινωνία. Στο νότιο τμήμα του οικοπέδου αναπτύσσεται το πάρκο, το οποίο έχει σχεδιαστεί ώστε να εξυπηρετεί κάποιες οργανωμένες εγκαταστάσεις για τους κατοίκους της γειτονιάς, όπως αστικοί κήποι με αρωματικά φυτά και βότανα προσφέρουν την εμπειρία ενασχόλησης με την κηπουρική κι οργανωμένο χώρο δραστηριοτήτων για παιδιά για σωματική, πνευματική ανάπτυξη και κοινωνικοποίηση.  Ο βρεφονηπιακός σταθμός οργανώνεται γύρω από την αυλή , ως σημείο αναφοράς για τα παιδιά, η οποία όμως λειτουργεί ταυτόχρονα και ως το πεδίο σύνδεσης όλων των παραπάνω ελεύθερων χώρων, τονώνοντας την αίσθηση ενοποίησης των δομών με τη γειτονιά μέσα στο οικόπεδο. Πιο συγκεκριμένα, η είσοδος του βρεφονηπιακού βρίσκεται πάνω στον άξονα των αυλών επιτυγχάνοντας την οπτική σύνδεση τους. Οι λειτουργίες του οργανώνονται στο ισόγειο σε σχήμα «Π» με περιμετρική στοά, εκμεταλλευόμενοι τον νότιο προσανατολισμό και την εννοιολογική αναφορά στο κεντροβαρικό στοιχείο του σχεδιασμού, την αυλή. Η αυλή μπορεί να γίνει τμήμα του πάρκου, μέσα από το υγρό στοιχείο που διαχωρίζει και ταυτόχρονα ενοποιεί,  επιτρέποντας τη ζωή του κτιρίου να ενωθεί με το δημόσιο, διευρύνοντας τα όρια της και προσφέροντας μια επιπλέον ποιότητα στα παιδιά, αυτή του να συμμετέχουν σε μια μεγαλύτερη κλίμακα, προσαρμόζοντάς τη στις ανάγκες τους και δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εμπλακούν και να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της δημόσιας εικόνας.

Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στο βιοκλιματικό και παιδοκεντρικό σχεδιασμό. Βιοκλιματικά, η πρόταση προσεγγίστηκε μέσα από τη δημιουργία του κτιριακού όγκου σε Π με στοά και μεγάλα ανοίγματα στο νότο για το φωτισμό και τη εκμετάλλευση της ηλιακής θερμότητας το χειμώνα, τη χρήση υδάτινου στοιχείου στο νότο για δροσισμό το καλοκαίρι, της φύτευσης ανάλογα τον προσανατολισμό, χρησιμοποιώντας αειθαλή δέντρα στο βορρά και φυλλοβόλα δέντρα στο νότο. Η φύτευση, έχει χρησιμοποιηθεί κι ως εργαλείο για την οργάνωση των χώρων που αφορούν στα παιδιά, μέσα από την εποχικότητα, την καρποφορία και το συμβολισμό τους. Οι κατασκευές που έχουν σχεδιαστεί για τα παιδιά, βασίστηκαν στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων τους (όπως αδρή, λεπτή, ισορροπίας, φαντασίας, μίμησης) μέσα από την συμμετοχή τους στις νέες χωρικές δυνατότητες.

Στα πλαίσια του φεστιβάλ P-Public 2013, με θέμα “Δημόσιος χώρος σε εξέλιξη”, προτείνονται δυο σκηνικά παιχνιδιού τα οποία έχουν ως στόχο την ανάπτυξη βιωματικών εμπειριών στο δημόσιο χώρο και την εκκίνηση περιπλανητικών πορειών μέσα στον ιστό της Παλιάς Πόλης των Χανίων. Τα σκηνικά αυτά αρχικά επιδιώκουν να προκαλέσουν την έκπληξη, το αναπάντεχο στον περαστικό, το ερέθισμα για ανακάλυψη ενός διαφορετικού περιβάλλοντος, τη συμμετοχή του στην προτεινόμενη δραστηριότητα, με απώτερο σκοπό την εκτροπή του από την αρχική διαδρομή και τη δημιουργία μια νέας πορείας και περιπλάνησης στο δαιδαλώδη ιστό της Παλιάς Πόλης. Η διακοπή της προδιαγεγραμμένης πορείας του, έστω και αν αυτή γίνεται στιγμιαία, καθώς και η συμμετοχή του στο εγκατεστημένο παιχνίδι, τείνουν να τον αποδεσμεύσουν από τα χωρικά και χρονικά όρια της ρουτίνας του, δημιουργώντας μια νέα κατάσταση στο δημόσιο χώρο.

Δύο σημεία στον ιστό της Παλιάς Πόλης αποτελούν την αφετηρία γι αυτήν την περιπλάνηση, μέσα από δύο εφήμερες εγκαταστάσεις, οι οποίες συνδυάζουν παιχνίδια μίμησης, ιλίγγου, ανταγωνισμού και τύχης (mimicry–ilinx–agôn–alea, όπως ορίζονται από τον Roger Caillois). Στην αφετηρία των εγκαταστάσεων, μία κουρτίνα προσκαλεί τον πεζό για αναζήτηση, μέσα από την έκπληξη και την απορία ως προς το τί κρύβεται από πίσω. Ταυτόχρονα, ορίζει ένα χώρο εξέλιξης σεναριακού παιχνιδιού, καθώς ο πεζός-παίκτης μπορεί να αλληλοεπιδράσει με τα στοιχεία της κουρτίνας βάσει του δικού του σεναρίου. Η εγκατάσταση Α, Dizzy tree, αποτελείται από μια κουρτίνα από πυκνά τοποθετημένες κορδέλες, οι οποίες ορίζουν την είσοδο προς το εσωτερικού του ιστού, ταυτόχρονα όμως αποτελεί και μια αναπάντεχη εικόνα του δρόμου. Εάν ο περαστικός επιλέξει να περάσει προς το εσωτερικό, η πορεία αυτή καταλήγει σε μια μικρή πλατεία με ένα δέντρο, πάνω στο οποίο έχει τοποθετηθεί μία ξύλινη κούνια, όπου εκεί, μπορεί να παρακολουθήσει ή και να συμμετάσχει σε ένα ενεργητικό ατομικό παιχνίδι ιλίγγου, αφήνοντας πίσω του την αρχικά προδιαγεγραμμένη του πορεία.  Η εγκατάσταση Β, Bet on!, αποτελείται από μια κουρτίνα από μπαλόνια, τα οποία στο εσωτερικό τους έχουν κόκκους διαφορετικών μεγεθών,  δημιουργώντας ένα διαφορετικό ηχόχρωμα κατά το πέρασμα ή την εκούσια κίνησή τους από τον περαστικό. Αντίστοιχα, ακολουθεί ένα ενεργητικό παιχνίδι ανταγωνισμού-ταχύτητας, το οποίο μπορεί να είναι είτε ατομικό, είτε ομαδικό, και στο οποίο ο παίκτης μπορεί να συνθέσει μια διαδρομή από ξύλινες παλέτες σε διάφορους σχηματισμούς ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας που ο ίδιος από μόνος του ή με τον αντίπαλό του θα ορίσουν. Ο τερματισμός αυτών των εγκαταστάσεων, καταλήγει σε κομβικά σημεία του ιστού, όπου πλέον το άτομο παίζει ένα παιχνίδι τύχης επιλέγοντας τη διαδρομή εξόδου ή την αρχή μίας νέας περιπλάνησης.

Οι εγκαταστάσεις αυτές έρχονται να μας αφυπνίσουν ως πεζούς, για τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να βιώνουμε το δημόσιο χώρο και να γινόμαστε μέρος του. Η συμμετοχή στις προτεινόμενες παιγνιώδεις δραστηριότητες ή ακόμα και της απλής παρατήρησης τους, οδηγεί στη δημιουργία μιας νέας περιπέτειας-κατάστασης στο δημόσιο χώρο, και έρχεται να μας ταρακουνήσει σχετικά με το πως μια καθημερινή διαδρομή, ένα απλό πέρασμα, μπορεί να κρύβει χωρικές και χρονικές εκπλήξεις.

 

κολάζ από φωτογραφικό υλικό του Rodney Smith